Athruithe ar rátaí tís i dTuaisceart Éireann – Cén dóigh a rachaidh siad i bhfeidhm ortsa?

Intreoir

Tá athruithe ar siúl i gcóras na rátaí tís i dTuaisceart Éireann. Insíonn an bhileog seo duit cad chuige a bhfuil na hathruithe seo ar siúl agus mar a rachaidh siad i bhfeidhm ort más íocóir rátaí thú. Cuirfear na hathruithe seo i bhfeidhm ó Aibreán 2007 i leith agus, le cuidiú leat ullmhú chuige sin, tabharfaimid a thuilleadh eolais sna míonna atá romhainn.

Cad chuige a bhfuil an córas ag athrú?

Tá an doigh reatha le do chuid rátaí a oibriú amach bunaithe ar an mhéid a chosnódh sé do bhaile a fháil ar cíos 30 bliain ó shin. Tá an méid a íocann tú ar rátaí i gcomparáid le daoine eile bunaithe ar luach cíosa do thí i gcomparáid le luach cíosa tithe eile. Mar thoradh ar athruithe sa chóras eacnamaíochta le 30 bliain anuas tá roinnt teaghlach ag íoc sciar níos mó agus roinnt eile ag íoc sciar níos lú ná mar ba chóir. Creidimid nach bhfuil cothrom na Féinne ann sin agus gur rud é ar gá a athrú.

Cad é atá ag athrú?

Tá dhá athrú mhóra i gceist.

• Táimid ag athluacháil gach tí le cothromaíocht a thabhairt ar ais sa chóras agus lena chinntiú go n-íocann gach duine rátaí atá ag cur le luach reatha an tí s’acu.

• Bunóimid do bhille rataí ar ‘luach caipitile’ an tí. Ciallaíonn sé seo gur fusa duitse an dóigh ar oibrigh muid amach do bhille rátaí a fheiceáil agus a thuiscint.

Cad is luach caipitile ann?

Is é is luach caipitile ann ná an méid a n-íocfaí ar son do thí ar an mhargadh oscailte ar 1 Eanáir 2005. Táimid ag úsáid an dáta sin lena chinntiú go bhfuil na luachanna uile leanúnach. Agus muid ag measúnú an luacha, úsáidimid eolas ar phraghsanna tithe a díoladh i do chomharsanacht. Tá bearta eile againn leis na luachanna caipitile a choinneáil cothrom; mar shampla, measaimid go bhfuil cistin agus seomra folctha den chaighdeán chéanna dá n-aois, don chineál tí atá i gceist agus dá shuíomh.

An gciallaíonn athluacháil agus an bogadh ó luach cíosa go luach caipitile go n-ardófar mo bhille rátaí?

Ní gá go gciallaíonn. Déanfaidh athluacháil dliteanas ráta a athdháileadh ar dhóigh a chuireann le luachanna caipitile ar 1 Eanáir 2005. Mar sin de, má tá do theachsa i gceantar ina raibh luachanna cíosa go hard 30 bliain ó shin,a ch go bhfuil luachanna caipitile anois faoin mhean, b’fhéidir go mbeadh ísliú i gceist i gcomparáid le daoine eile. Os a choinne sin, má bhí luach íseal cíosa ar do theach 30 bliain ó shin ach go bhfuil sé i gceantar ina bhfuil luach na dtithe go hard faoi láthair, d’fhéadfaí do rátaí a ardú.

Mar thoradh ar an bhogadh ó luach cíosa go luach caipitile beidh laghdú sa ráta cumasctha sa phunt a úsáideadh le do bhille rátaí a oibriú amach. Mar sin de, cé go n-iolraímid gach punt de luach cíosa faoi, ar an mheán, 350p le do bhille rátaí a oibriú amach, iolrófar do luach úr caipitile faoi, ar an mheán, beagán os cionn 1/2p.

Má ardaítear mo rátaí mar gheall ar an athluacháil, an mbeidh cuidiú ar fáil?

Le linn na gcéad trí bliana is de réir a chéile a thabharfaimid isteach na méaduithe dóibh siúd ar mó a dtéann na hathruithe i bhfeidhm orthu (tugtar faoiseamh idirthréimhseach air seo). Beidh daoine atá ar ioncam íseal in ann leanúint de Leas Tithíochta a éileamh le hiomlán nó le cuid den bhille rátaí a chlúdach. Beidh scéim úr ann fosta ar a dtabharfar ‘scéim fhaoiseamh rátaí’ do dhaoine a bhfuil a n-ioncam beagán os cionn limistéir reatha an Leasa Tithíochta. Beidh a thuilleadh eolais faoi fhaoiseamh idirthréimhseach agus faoin scéim úr fhaoiseamh rátaí ar fáil níos moille sa bhliain.

Cá huair a bheidh a fhios agam cá mhéad a bheidh le híoc agam?

Gheobhaidh tú amach in Aibreán 2007 cá mhéad a bheidh le híoc agat. Le linn Iúil agus Lúnasa 2006, áfach, cuirfimid litir fhógra chugat, a inseoidh duit na nithe seo a leanas:

• an luach caipitile a chuir muid ar d’áit chónaithe; agus

• an méid a chaithfeá a íoc faoin chóras úr dá dtabharfaí isteach anois é (ach amháin más tionónta thú de chuid an Fheidhmiúchain Tithíochta nó de chuid cumann tithíochta atá ag íoc táille cumasctha de chíos agus de rátaí faoi láthair).

Foilseoimid fosta luach caipitile gach áit chónaithe i dTuaisceart Éireann ar ár suíomh idirlín i ndiaidh dúinn na litreacha fógra a chur. Cuideoidh sé seo leat luach caipitile do bhaile féin a chur i gcomparáid le bailte atá cosúil leis i do cheantarsa.

Má bhíonn ceisteanna ar bith agat nuair a fhaigheann tú do litir fhógra is féidir glaoch ar ár gcabhairlíne shaor in aisce (tabharfaimid an uimhir duit leis an litir fhógra). Má shíleann tú go bhfuil an luach contráilte caipitile tugtha againn don teach s’agat, is féidir iarraidh orainn é a athbhreithniú (athbhreithniú neamhfhoirmiúil atá i gceist).

Water and sewerage charges Táillí uisce agus séarachais

Ó Aibreán 2007 i leith, íocfaidh gach teaghlach táille dhíreach ar son a soláthar uisce. Beidh ort fosta, táille ar leith a íoc má tá tú ceangailte don chóras phoiblí séarachais.

Beidh na táillí úra in dhá chuid – táille sheasta agus táille inathraithe. beidh an táille inathraithe ag brath ar luach caipitile do thí.

Tabharfar táillí uisce agus séarachais isteach thar thréimhse trí bliana, mar sin de, íocfaidh tú trian den táille iomlán sa chéad bhliain.

Gheobhaidh tú a thuilleadh eolais faoi tháillí uisce agus séarachais, ar a

n-áirítear an cuidiú a bheidh ar fáil más ar ioncam íseal atá tú. Idir an dá linn, áfach, d’fhéadfaí cuairt a thabhairt ar www.waterreformni.gov.uk.

Cad é is gá dom a dhéanamh anois?

Ní gá duit rud ar bith a dhéanamh anois – is ar mhaithe le heolas amháin atá an bhileog seo. Tabharfaimid a thuilleadh mionsonraí duit, an dóigh le teagmháil a dhéanamh lenár gcabhairlíne san áireamh, nuair a chuirfimid amach do litir fhógra. Foilseoimid níos mó eolais faoi thionchar na hathluachála sna nuachtáin áitiúla sna seachtainí atá romhainn.

Má tá an t-eolas seo uait i dteanga nó i bhformáid dhifriúil, scríobh chuig:

Valuation and Lands Agency

Customer Services

3^rd Floor,

Queen’s Court,

56-66 Upper Queen Street,

Belfast

BT1 6FD